Opowieść prof. Nowaka

Drugi tom „Dziejów Polski” prof. Andrzeja Nowaka to opasłe tomisko. Czy w dobie internetu, kiedy każdy fakt i wydarzenie można w ciągu kilku sekund „wygooglować”, warto tracić czas na lekturę syntezy?

Reklama

Dzieło nosi znamienny podtytuł „Od rozbicia do nowej Polski” i opisuje okres od 1202 do 1340 roku. Rozpoczyna się w momencie śmierci Mieszka III, a kończy wkroczeniem Kazimierza Wielkiego na Ruś, co rozpoczyna nowy etap budowania polskiej państwowości. Czytelnicy znający tom pierwszy w sposób naturalny powinni nabyć także kolejny, ale wydaje mi się, że jego pojawienie się jest także szansą dla tych, którzy dotąd z wielką syntezą prof. Andrzeja Nowaka się nie zapoznali.

Pożytek z czytania grubych książek

Kto dzisiaj weźmie do ręki taką cegłę, zapytał retorycznie jeden z moich uczonych kolegów, słysząc, że dzieło krakowskiego profesora chcę zarekomendować czytelnikom „Gościa”. Tym bardziej że coraz więcej publikacji czyta się w wersji elektronicznej. Dlaczego więc warto sięgnąć po dzieło prof. Nowaka? Ponieważ gromadzi nie tylko ogromną ilość faktów, uporządkowanych według nowego klucza interpretacyjnego, wspaniale ilustrowanych zdjęciami plenerowymi, dzieł sztuki czy odnoszących się do danej epoki artefaktów.

Profesor Nowak snuje przede wszystkim unikatową opowieść o naszej przeszłości, ale także teraźniejszości. Opowiada nie tylko o tym, kim byliśmy i w jakich okolicznościach budowaliśmy naszą państwowość czy narodową tożsamość, ale wyraźnie stara się powiedzieć, co z tego wszystkiego wynika dla nas, współczesnych. Tego zaś w krótkiej formie nie sposób oddać. Taka opowieść potrzebuje przestrzeni, rozmachu w przedstawieniu rozlicznych uwarunkowań oraz, co nie mniej ważne przy lekturze, spokojnego namysłu i smakowania urody tej narracji.

Profesor Nowak znakomicie bowiem wciela w życie wskazówkę innego wybitnego krakowskiego historyka, prof. Michała Bobrzyńskiego: „Nie dość jest dobrze badać źródła i trafny o nich sąd wydać. Chcąc być historykiem w całym tego słowa znaczeniu, potrzeba jeszcze umieć opowiadanie swoje i uwagi skreślić w odpowiedniej, pod względem artystycznym nienagannej formie”. Forma opowieści prof. Nowaka z pewnością jest nienaganna.

Christianitas

Ta opowieść jest nie tylko kompilacją bardziej lub mniej znanych faktów, ciekawych spostrzeżeń czy nowych kontekstów wydobywanych ze starych źródeł. Takich pozycji na rynku księgarskim było już wiele. Mistrzem tego rodzaju narracji, błyskotliwej, pełnej anegdot oraz zaskakujących kontekstów i skojarzeń, jest niewątpliwe Norman Davies. Andrzej Nowak, który także potrafi przykuć uwagę czytelnika, wybrał inną drogę. Chce nie tylko bawić czy uczyć, ale i wychowywać, a może nawet więcej: rozpoznać drogi naszych narodowych przeznaczeń, aby ułatwić w ten sposób postawienie drogowskazów współczesnym.

Przyznać trzeba, że to zamysł oryginalny. Współcześni historycy zazwyczaj nie mają ambicji, aby swymi syntezami stawać w szranki rywalizacji o rząd polskich dusz. Profesor Nowak zaś nie ukrywa, że taki zamiar jest mu bliski. Jest to więc zamierzenie na miarę Długosza, Kalinki czy Bobrzyńskiego, których dzieła nie tylko zmieniały świadomość czytelników, ale także ich recepcję współczesności. Tym zaś, co go szczególnie wyróżnia na tle współczesnej historiografii, jest wyraźne określenie się jako pisarza deklarującego swój wybór światopoglądowy.

Jego „Dzieje” są nie tylko opowieścią o losach narodu polskiego, ale także opisaniem ich jako losów wspólnoty ludzi wierzących, dla których chrześcijaństwo było rdzeniem ich świata. Wydaje mi się, że od czasu prac Feliksa Konecznego nie było w polskiej historiografii dzieła z równą konsekwencją łączącego opowieść o Polsce z opisem wzrastania Kościoła na naszych ziemiach, wpisywania w ten proces postaci wielkich biskupów i świętych, zaznaczania roli instytucjonalnego Kościoła w życiu narodu. Kościół nie jest w tej opowieści bytem odmiennym, ale immanentną częścią polskiego toposu.

«« | « | 1 | 2 | 3 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Zobacz

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Autopromocja

    Reklama

    Reklama

    Reklama