Francja zwróci "mówiący bęben" Djidji Ayôkwé

Djidji Ayôkwé to jedno z dziesiątek tysięcy dzieł sztuki i innych cennych artefaktów zrabowanych przez Francję w okresie od XVI wieku do pierwszej połowy XX wieku.

Mający trzy metry długości i ważący 430 kilogramów bęben był używany przez lud Akan jako narzędzie komunikacji do przekazywania wiadomości między różnymi obszarami.

Dźwięk bębna można było usłyszeć nawet z odległości 20 kilometrów, co umożliwiało zwoływanie zebrań lub ostrzeganie w przypadku zagrożenia.

W 1916 roku, kiedy mieszkańcy wioski odmówili udziału w budowie drogi łączącej Abidżan z Abobo, władze kolonialne w odwecie skonfiskowały bęben.

Od 1922 roku był on wystawiany w Muzeum Trocadéro nieopodal Wieży Eiffla, a sto lat później trafił do Muzeum Quai Branly, gdzie został poddany renowacji. Od tego czasu pozostaje zamknięty w skrzyni.

Bęben Djidji Ayôkwé jest jednym z 148 artefaktów, o których zwrot wystąpił Abidżan. Oficjalny wniosek w tej sprawie został złożony w 2019 roku, ale proces jego zwrotu napotkał na opóźnienia, gdyż bęben, jako należący do publicznych zbiorów Francji, nie mógł zostać zwrócony ze względu na zapis francuskiego prawa.

TV5MONDE Info La Côte d'Ivoire attend le tambour Djidji Ayokwe

Wg prawa „zbiory publiczne należą do państwa” i „są chronione przez zasadę niezbywalności i nieprzedawnialności. Oznacza to zakaz przenoszenia prawa własności” - tłumaczy mówi Vincent Negri, badacz z francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) i specjalista w dziedzinie międzynarodowego prawa kulturowego i dziedzictwa.

W związku z brakiem ogólnych przepisów dotyczących dóbr zagrabionych w okresie kolonialnym, Francja nie ma innej opcji niż uchwalanie odrębnych ustaw dla każdego zwracanego przedmiotu. Dlatego w poniedziałek francuscy posłowie uchwalili, iż w drodze wyjątku bęben przestaje być częścią zbiorów publicznych. Podobna sytuacja miała miejsce w przypadku 26 skarbów z Abomey, zwróconych Beninowi w 2021 roku, oraz szabli El Hadja Omara, oddanej Senegalowi w 2019 roku.

Ustawa dot. bębna Djidji Ayôkwé, określa, iż francuskie władze mają rok na przekazanie bębna Wybrzeżu Kości Słoniowej.

Maurice Kouakou Bandaman, ambasador Wybrzeża Kości Słoniowej we Francji, z zadowoleniem przyjął jednogłosne głosowanie „z uznaniem przez parlamentarzystów pełnej wartości tego artefaktu, krzywdy wyrządzonej Wybrzeżu Kości Słoniowej, ludowi Bidjan i Tchaman (Ebrié) w wyniku tej kradzieży.”

A sam bęben Djidji Ayôkwé  - jak podkreśla ambasador Wybrzeża Kości Słoniowej we Francji, Maurice Kouakou Bandaman - jest nie tylko przedmiotem, lecz „symbolem oporu”. „Bojownik oporu został schwytany, porwany i przetrzymywany w niewoli przez sto lat. To zatem akt wyzwolenia”.