Księżniczka polskiej sztuki

Na ekspozycji zaprezentowano większość z 33 obrazów i grafik artystki pochodzących z unikatowej kolekcji księdza prof. Alojzego Franciszka Nosala, ofiarowanej miastu Tarnowowi i zdeponowanej w 1992 roku w Muzeum Ziemi Tarnowskiej. Dzieła, ze względu na swoją delikatność i wrażliwość na światło, na co dzień są skrywane w muzealnych magazynach.

Jak przekazała kuratorka wystawy Kamila Jasiak, wystawa koncentruje się na jednym z kluczowych wątków w twórczości Stryjeńskiej - ludowości, rozumianej jako przestrzeń spotkania wiary, obrzędu i codzienności. Prezentowane obrazy powstały głównie w latach 30. i 60. XX wieku.

Ekspozycja została podzielona na cztery części tematyczne: stroje ludowe, obrzędy i zwyczaje, obrazy religijne oraz ludowe scenki rodzajowe.

- Zofia Stryjeńska, nazywana w dwudziestoleciu międzywojennym "księżniczką polskiej sztuki", stworzyła niepowtarzalny język plastyczny, łączący nowoczesną dekoracyjność z inspiracjami. Jej dynamiczne, barwne kompozycje, pełne rytmu i symboliki, stały się jednymi z najbardziej rozpoznawalnych obrazów w kulturze polskiej - podkreśliła kuratorka.

Twórczość artystki - zaznaczyła etnografka Urszula Gieroń z Muzeum Etnograficznego, oddziału Muzeum Ziemi Tarnowskiej - wywarła istotny wpływ na sposób postrzegania folkloru, który przestał być traktowany jako zjawisko prowincjonalne. - Artystka, czerpiąc inspiracje z rodzimego folkloru, przedstawiała polską wieś w baśniowym, artystycznym ujęciu - dodała.

Ekspozycję wzbogacają eksponaty etnograficzne ze zbiorów Muzeum Ziemi Tarnowskiej oraz Muzeum Diecezjalnego w Tarnowie, a także stroje ludowe wypożyczone dzięki uprzejmości Zespołu Pieśni i Tańca Świerczkowiacy działającego przy Centrum Sztuki Mościce oraz Małopolskiego Centrum Kultury Sokół w Nowym Sączu.

- Zestawienie prac Stryjeńskiej z autentycznymi przedmiotami codziennego użytku i obiektami wykorzystywanymi w ludowej obrzędowości dorocznej, a także opisy przedstawionych na obrazach zwyczajów pozwalają lepiej zrozumieć kontekst kulturowy, z którego wyrastała twórczość artystki - powiedziała kuratorka.

Wystawa w Tarnowie wpisuje się w obchody dwóch rocznic: 135. rocznicy urodzin i 50. rocznicy śmierci Zofii Stryjeńskiej. Ekspozycja potrwa do 16 maja 2026 r.; zwiedzanie jest bezpłatne.

Zofia Stryjeńska była artystką o łatwo rozpoznawalnym stylu. Wielokrotnie nagradzana na wystawach krajowych i międzynarodowych (np. na Światowej Wystawie w Paryżu w 1925 r. zdobyła aż cztery Grand Prix za malarstwo ścienne, plakat, tkaninę i ilustrację książkową). Jak pisał recenzent Piotr Łopuszański, "współtworzyła przemiany estetyczne okresu międzywojennego i wywarła wówczas większy wpływ niż np. Witkacy".

Urodziła się w 1891 r. w zamożnej krakowskiej rodzinie Lubańskich, co umożliwiło jej rozwijanie wcześnie ujawnionego talentu. W 1911 r. z wyróżnieniem ukończyła szkołę malarską dla kobiet Marii Niedzielskiej. Przebrana za chłopca, rozpoczęła studia malarskie w Monachium. Po roku musiała jednak przerwać naukę, gdyż koledzy rozpoznali, że jest kobietą. Wówczas na studia kobiet nie przyjmowano.

Po wojnie zdecydowała się wyjechać z Polski, gdyż nie chciała żyć w komunistycznym kraju. Zamieszkała w Genewie, ale jak pisał jej syn Jan, jeden z trojga dzieci, które miała z krakowskim architektem Karolem Stryjeńskim, "jej dom - stracony - to była Polska". Nie umiała żyć na Zachodzie, zmarła w zapomnieniu w 1976 r. w Szwajcarii. Jej grób znajduje się na cmentarzu Chenbourg w Genewie.