Autora omawianego dziś tekstu przedstawiać nikomu nie trzeba, wszak Gabriel Garcia Márquez (1927-2014) to pisarz światowej sławy, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury (1982), a jego powieść „Sto lat samotności” już zajęła należne miejsce w panteonie klasyki literatury.
Mistrz realizmu magicznego – tak został nazwany przez krytyków i literaturoznawców – napisał w roku 1972 opowiadanie „Bardzo stary pan z olbrzymimi skrzydłami” i całą uwagę skupimy dziś tylko na tym jednym utworze z bogatego dorobku artysty.
Fabuła
Mała południowoamerykańska wioska i od wielu dni istny potop za sprawą ulewnych deszczów, w dodatku plaga wyłażących z oceanu potężnych krabów. Ich rozkładające się szczątki zalegają wszędzie. Wśród skorupiaków na zabłoconym podwórzu przed zagrodą Pelagiusza leży postać pana z olbrzymimi skrzydłami. Jego twarz tonie w błocie, a jęki zdradzają cierpienie. Nieznajomy niezdarnie usiłuje wydobyć się z mazi, ale przeszkadzają mu w tym skrzydła. A tak w ogóle to jest bardzo niedbale ubrany, rzekłbyś kloszard: łysawy i z wyszczerbionym uzębieniem, skrzydła brudne, wyskubane, głos bełkoczący coś w niezrozumiałym dialekcie.
Dziw to wielki, cóż robić? Należy pomóc, wszak tak nakazują sumienie i wiara. Pelagiusz z żoną Elisendą przywołują więc mądrą, wszystkowiedzącą sąsiadkę, a ta bez cienia wątpliwości orzeka: „To jest anioł”. Z pewnością przyszedł po duszyczkę chorującego dziecka gospodarzy, ale widać jest tak stary, że utknął w błocie. Trzeba coś zrobić, a więc gospodarze taszczą anioła do kurnika. Może tam na słomie trochę dojdzie do siebie, niechaj chociaż odpocznie i obeschnie.
Po krótkim czasie dziecko Pelagiusza zdrowieje, co uznano za cud sprawiony przez wdzięcznego, niespodziewanego gościa. Elektryzująca, sensacyjna wieść lotem błyskawicy obiegła okolicę i cały region. Nadciągający tłum okazuje się tak wielki, że dla bezpieczeństwa konieczna staje się obstawa żołnierzy. Pojawia się także symboliczna opłata za prawo wejścia i obejrzenia anioła. Nie tylko nie studzi to zapału chętnych, a wręcz przeciwnie: ciekawscy zaczynają przyjeżdżać z całych Karaibów. Anioł w tym wszystkim wykazuje ogromną cierpliwość. Nie odpowiada na pytania i zaczepki, nie je też niczego z podsuwanych potraw. Najczęściej leży bez ruchu i wydaje się czasem, że jest martwy. Raz tylko zdenerwował się nie na żarty i wstał, kiedy jakiś gałgan przypalił jego pióra żelazkiem do znakowania bydła. Wywołał wielką awanturę i od tego zdarzenia nikt już nie zdobył się na głupie i niestosowne żarty. Trochę zaczęto się go bać.
Komplikacja
Wokół kurnika zaczęły gromadzić się nieprzebrane tłumy. Motywacje zebrani ludzie mieli różne: jedni liczyli na cud i zanosili swe prośby, inni przyszli ze zwykłej ciekawości, jeszcze inni wietrzyli dobry interes. Rzucali przy tym aniołowi resztki jedzenia, jakby ów był cyrkowym zwierzęciem. Zaalarmowany przybył także miejscowy proboszcz, bogobojny ksiądz Gonzaga, który zaczął perorować szlachetną łaciną. Zalękniony anioł-staruszek zdawał się nic z tego nie rozumieć i bełkotał coś w nieznanym języku. Cóż to za anioł nie znający urzędowego języka kościelnego? Trzeba wzmóc czujność i ostrożność, wszak diabeł ma w zwyczaju płatać figle i ubierać się w ornaty. Na wszelki wypadek ks. Gonzaga napisał pismo do biskupa, ten to samo pismo posłał do prymasa, a w końcu trafiło ono do samego Ojca Świętego w Watykanie. Żadnej wiążącej odpowiedzi od władz kościelnych nie było, żądano jedynie kolejnych świadków i dodatkowych wyjaśnień.
Tymczasem przed kurnikiem gromadziło się coraz więcej kalek, chorych, uzależnionych i wszelkiej maści nieszczęśników. Ci ostatecznie doznali zawodu, bo spodziewane cuda nie były po ich myśli: ślepiec zamiast odzyskanego wzroku otrzymał trzy nowe zdrowe zęby, a paralityk nadal nie mógł chodzić, ale wygrał główną nagrodę na loterii. Złośliwi gapie nazwali to cudami pocieszenia, a reputacja anioła została zachwiana. W końcu staruszek ze skrzydłami spowszedniał i z każdym kolejnym dniem przychodziło do niego coraz mniej ludzi.
Pytania bez odpowiedzi
Koniec opowiadania zaskakuje, bo w pewnym momencie anioł zniknął bez słowa. Doszedłszy nieco do sił, po prostu odfrunął bez pożegnania. Beneficjentami jego obecności pozostali gospodarze Eligiusz i Elisenda, którzy zarobili mnóstwo pieniędzy za pobieranie opłat od pielgrzymów. Wystarczyło to na wybudowanie nowego wygodnego domu.
Ta niezwykła opowiastka, zgodnie ze stylem artysty utrzymana w konwencji wspomnianego realizmu magicznego, stawia nam kilka poważnych pytań. W naszym życiu napotykamy na wiele sytuacji, których nie jesteśmy w stanie wytłumaczyć. Ileż to razy na szybach domów lub drzewach pojawiała się rzekoma twarz Matki Bożej, ileż razy z jej oczy wyciekały krwawe łzy? Żaden kościelny urząd nie ogłaszał tego jednak jako cudu, a zgromadzeni wokół niezwykłych obrazów rozchodzili się w końcu do domów i o wszystkim zapominali.
Również nasz dostęp do niewidzialnego świata aniołów jest skąpy i bardzo umowny. Bazujemy na objawieniach, skądinąd także umownych i metaforycznych, przyjmując wszystko w tej materii jako prawdy wiary. Czyż nie należymy tu do tej gromadki wiernych, o których Jezus, zwracając się do niewiernego Tomasza, powiedział: „Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli” (J 20,29)? Opowiadanie Marqueza jest proste i krótkie, napisane niewyszukanym językiem, dalekie od kunsztownej ekwilibrystyki. W tej prostocie krótkich zdań tkwi jednak metafizyczna głębia.
*
Gabriel Garcia Márquez, "Bardzo stary pan z olbrzymimi skrzydłami i inne opowiadania", przełożył Carlos Marrodán Casas, Warszawskie Wydawnictwo Literackie Muza SA, Warszawa 2001, s. 5-31.
Herbert Oleschko (ur. 1957) – literat, publicysta, wieloletni pracownik UJ oraz Akademii Muzycznej w Krakowie. Autor licznych książek o aniołach. Zastępca redaktora naczelnego dwumiesięcznika „Któż jak Bóg” z którego pochodzi powyższy tekst.

Muzyczne spotkanie, będące wyrazem pamięci, modlitwy i solidarności...
Pomnik z dziewięcioma krzyżami i twarze górników na tle budynków kopalni "Wujek".
Film w kinach już 4 grudnia, a u nas dziś galeria fotosów z tej nowej, biblijnej produkcji.
„Wiek Radia” - specjalnie na 11 listopada. Tego trzeba posłuchać.
Najwybitniejsze dzieła. Od sacrum średniowiecza po dzieła sztuki najnowszej.