Sekrety agenta J-23

Do czego Kloss był potrzebny PRL-owskiej propagandzie? Kogo „Stawka większa niż życie” nobilitowała? Który z twórców serialu pisał donosy do komunistycznej bezpieki?

Upadła PRL, ale Kloss przeżył. „Stawkę większą niż życie” do dzisiaj emitują bez końca polskie stacje telewizyjne. Chyba nawet częściej niż w czasach PRL-u. Po raz pierwszy trafiła na mały ekran jako spektakl w Teatrze Sensacji, a następnie jako serial filmowy. Pod względem popularności nie przebił jej do tej pory żaden inny polski serial. W czasie emisji kolejnych odcinków, najpierw w Teatrze Sensacji, a następnie w wersji filmowej, pustoszały ulice w całym kraju, a pogłoska o uśmierceniu bohatera w ostatnim odcinku wersji teatralnej wzbudziła masowe protesty. Kloss ocalał i wkrótce trafił na plan filmowy. W latach 1965–1967 wyemitowano 14 spektakli Teatru Telewizji w reżyserii Janusza Morgensterna i Andrzeja Konica. 23 lutego 1967 roku telewizja wyświetliła ostatni spektakl, a już miesiąc później rozpoczęły się zdjęcia do serialu. Autorami scenariuszy wersji teatralnej i serialowej byli Zbigniew Safjan i Andrzej Szypulski występujący pod pseudonimem Andrzej Zbych. Ta autorska spółka napisała później scenariusze do „Życia na gorąco” i „Najważniejszego dnia z życia”.

Autor z zadrą

Jak się okazuje, jeden ze współautorów „Stawki…” w czasie służby w Ludowym Wojsku Polskim splamił się donosem, którego rezultat okazał się tragiczny. W grudniu 1944 roku Zbigniew Safjan powiadomił rosyjskiego oficera informacji Romanowskiego, że jego znajomy „Jan Nessler był członkiem AK, starał się nawiązać kontakt z AK i kontynuować robotę”. Nesslera natychmiast aresztowano, a w czasie procesu Safjan wystąpił w charakterze świadka. Ofiarę donosu skazano na śmierć i rozstrzelano. Historia wyszła na jaw dopiero w 1993 roku, kiedy została opisana i udokumentowana w dwumiesięczniku „Arka”. Zbigniew Safjan przez prawie dekadę nie dementował przedstawionej wersji wydarzeń, a kiedy po latach zabrał głos, twierdził, że nie doniósł, a jego rozmowy z Nesslerem zostały przez kogoś podsłuchane, że nie wiedział o wydanym wówczas wyroku śmierci. To dosyć naiwne tłumaczenie, tym bardziej że niecałe dwa miesiące po donosie Safjan awansował na zastępcę dowódcy kompanii od spraw polityczno-wychowawczych.

W 1951 roku Safjan, który kierował wówczas działem propagandy w Centralnym Zarządzie Księgarstwa, został zarejestrowany jako tajny współpracownik Głównego Zarządu Informacji pod pseudonimem „Żerań”. Historia Klossa rozpoczęła się w 1965 roku, kiedy do Szypulskiego i Safjana zwróciła się redaktorka Teatru Telewizji, by napisali jakiś scenariusz z czasów wojny dla Teatru Sensacji. Wzorem miała być powieść ukraińskiego pisarza Jurija Dold-Mychajłyka „Baron von Goldring”. Jej bohater, oficer wywiadu, wcielił się w postać swojego sobowtóra, czyli Niemca aresztowanego przez NKWD. Nazwisko swojego bohatera autorzy „Stawki…” wzięli z książki telefonicznej, a jego postać, o czym szczegółowo opowiada Maciej Replewicz w swojej książce „Stawka większa niż kłamstwo”, miała wiele pierwowzorów, zarówno literackich, filmowych, jak i autentycznych. Już w czasie nadawania spektakli telewizyjnych wybuchła istna klossomania, która nabrała gigantycznych rozmiarów po emisji serialu. Stanisław Mikulski, odtwórca Klossa, stał się megagwiazdą.

W jednym z magazynów, jak wspomina Kisiel w swoim „Dzienniku”, ukazała się nawet fotografia Klossa w mundurze oficera Abwehry z napisem „Takim pokochały go miliony telewidzów”, co brzmiało nieco dwuznacznie. Zdaniem Replewicza, sukces przedsięwzięcia był wynikiem zerwania ze schematem „przegranych bohaterów”, jaki prezentował dotychczas film wojenny w PRL. „Kloss, choć agent NKWD w hitlerowskim mundurze, zadawał przeciwnikowi straty jako Polak, i za to był lubiany” – wyjaśnia Replewicz. Sukces serialu był rzeczywiście niewyobrażalny, ale wydaje się, że jednym z ważnych czynników, jaki o nim zdecydował, był całkowity brak konkurencji na polskim rynku telewizyjnym.

«« | « | 1 | 2 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Wiara_wesprzyj_750x300_2019.jpg