Perła architektury chasydów

"Prace budowlane i konserwatorskie dobiegają już końca. Potrzebujemy jeszcze 2-3 miesięcy na ostatnie roboty, tak żeby wraz z rozpoczęciem sezonu turystycznego w maju tego roku udostępnić synagogę dla zwiedzających" - powiedział PAP burmistrz Dąbrowy Tarnowskiej, Stanisław Początek.

Na mocy umowy, podpisanej przez władze województwa małopolskiego oraz samorząd miasta i gminy Dąbrowa Tarnowska, przeprowadzono całościową renowację świątyni, w wyniku której została ona przystosowana do pełnienia funkcji Centrum Spotkania Kultur.

W sali modłów zaplanowano część ekspozycyjną. Ażurowy podest widokowy umożliwi zwiedzającym oglądanie z góry sali modlitw, fresków, a także konstrukcji architektonicznej synagogi. Zabytek będzie wyposażony w system elektroniczny umożliwiający grupowe i samodzielne zwiedzanie ekspozycji przez turystów porozumiewających się w różnych językach oraz elektroniczne panele ekspozycyjne.

Jak wyjaśnił burmistrz, w odnowionej synagodze swoją nową siedzibę znajdzie Muzeum Powiśla Dąbrowskiego, które do tej pory zajmowało ciasne pomieszczenia miejscowej biblioteki oraz ekspozycja judaistyczna. Złożą się na nią przede wszystkim eksponaty pochodzące z domu ostatniego Żyda w Dąbrowie Tarnowskiej Samuela Rotha, który zmarł w 1995 roku. Przechował on m.in. przedmioty liturgiczne pochodzące z synagogi. W jego mieszkaniu mieści się obecnie Izba Pamięci Żydów.

W odnowionej synagodze odbywać się będą koncerty, wykłady i spotkania. We wrześniu zabytek zwiedzi kilkuset polonijnych dziennikarzy uczestniczących w corocznym Światowym Forum Mediów Polonijnych.

Samorząd Dąbrowy Tarnowskiej od kilku lat czynił starania, aby podźwignąć z ruiny zabytkową synagogę. Całkowite odrestaurowanie świątyni stało się możliwe dzięki unijnemu dofinansowaniu w wysokości 9 mln zł w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego. Całość prac wyceniono na 12 mln zł.

Synagoga w Dąbrowie Tarnowskiej jest jedną z największych zachowanych synagog w województwie małopolskim, uznawaną za perłę architektury chasydów w Polsce. Świątynia została zbudowana w drugiej połowie XIX wieku według projektu żydowskiego architekta i inżyniera Abrahama Goldsteina. Głównym fundatorem był Ajzyk Stern.

Podczas I wojny światowej synagoga uległa zniszczeniu. Zaraz po wojnie została odnowiona. W latach 1936-1937 przeszła generalny remont, podczas którego dobudowano do fasady, w miejsce drewnianej konstrukcji, wielki, trójkondygnacyjny krużganek. Podczas II wojny światowej hitlerowcy zdewastowali synagogę, następnie urządzili w niej magazyn, który funkcjonował do 1970 roku. Budynek systematycznie popadał w ruinę. W 2006 roku Skarb Państwa przekazał zabytek gminie Dąbrowa Tarnowska.