Praga Gada. O wojnie!

Publikację zilustrowali znani polscy i zagraniczni rysownicy - Michał Śledziński, Maciej Szymanowicz, Krzysztof Ostrowski, Przemysław Truściński, a także Alberto Pagliaro z Włoch, Tony Sandoval z Meksyku i Konstantin Komardin z Rosji. Do komiksu dołączono najlepsze obrazkowe adaptacje wspomnień prażan, wyłonione w drodze konkursu.

"Antologia ta, to zapis spotkania wrażliwości dwóch pokoleń: scenarzystów i rysowników z pokoleniem seniorów. Nie jest to więc komiks historyczny, ilustrowana wykładnia polityki historycznej, ale antropologiczny, w którym ważne stało się oddanie klimatu życia codziennego mieszkańców okupowanej przez wojska niemieckie, a potem radzieckie Pragi. Nie zabrakło także, tak bliskich dziecięcemu widzeniu świata, elementów fantastycznych i symbolicznych" - pisze we wstępie do publikacji Przemysław J. Olszewski, antropolog kultury i współtwórca Fundacji Animacja, która wydała komiks.

Jak podkreśla, choć mieszkańcy Pragi nie byli zaskoczeni wybuchem wojny w 1939 r., nie spodziewali się, że prawobrzeżna dzielnica Warszawy zostanie opanowana przez wojska niemieckie. "Wielokulturowa Praga lat 30. z dnia na dzień przestała istnieć. Niemieckie dzieci nagle pojawiły się w mundurach Hitlerjugend, a Żydzi z obowiązkową opaską z gwiazdą Dawida. Wkrótce znikli w ogóle, a w ich miejsce poczęły przybywać przesiedlone z lewobrzeżnej Warszawy, z terenów powstałego w 1940 r. getta, rodziny polskie" - przypomina Olszewski.

Dodaje, że w wyniku wojny zniszczeniu uległo 25 proc. zabudowy Pragi. "Wojna przeobraziła Pragę (...) oszpeciła lejami po bombach, zasiekami i bunkrami, szokowała widokiem ludzkich zwłok" - wylicza pomysłodawca antologii komiksowej.

Na publikację składa się 11 opowieści - większość dotyczy II wojny światowej, choć przedstawiono także historie z okresu po 1945 r., m.in. opowiadającą o powrocie do Polski repatriantów ze Wschodu. W dialogach komiksowych wykorzystano praską gwarę. Publikację uzupełniają archiwalne fotografie mieszkańców Pragi, autorów zawartych w antologii wspomnień.

Jeden z komiksów - zatytułowany "Bitwa na wodę" - powstał na podstawie opowieści Zbigniewa Gajowniczka i opowiada o zabawie praskich dzieci z żołnierzami niemieckimi w wielkanocny poniedziałek, wiosną 1943 r.

"No i nasi wzięli kubełki z wodą i tych Niemców chlup! Po nich! No to Niemcy zawsze mieli te kubły przy tych transportach samochodowych, również lecieli do bramy, pompowali i była bitwa na wodę! Niemożliwa!" - wspominał Gajowniczek.

Okupant niemiecki nie kojarzył się jednak praskim dzieciom tylko z zabawą, ale i ze strachem. "Spotkanie z Niemcami wywoływało skrajne emocje. I zostało dokładnie zapamiętane przez naszych rozmówców, mimo iż zazwyczaj trwało kilka minut, co oddają te określenia: +bałabym się nawet wyjść+, +Niemców się bardzo bałem+, +sztywniałam ze strachu+ (...). Strach przed okupantem potęgowały także plotki, np. o zatrutych czekoladkach zrzucanych przez Niemców, czy lalkach - bombach i zbiorowych rozstrzelaniach" - tłumaczy Olszewski.

Komiks powstał w ramach projektu Archiwum Historii Mówionej Inaczej "Praga Gada", realizowanego od 2010 r. przez Fundację Animacja. W jego ramach zbierane są ustne wspomnienia mieszkańców prawobrzeżnej Warszawy; do tej pory zarejestrowano blisko 500 godzin rozmów z praskimi seniorami, dotyczących XX-wiecznych dziejów Polski.

W ramach spotkań z historią obrazkową fundacja organizowała wiosną 2013 r. w praskim Domu Kultury TuPraga wykłady poświęcone m.in. technikom powstawania komiksu oraz sposobom przedstawiania za jego pomocą przeszłości.

W planach fundacji jest również wydanie w 2014 r. drugiego tomu antologii "Praga Gada. O pokoju", obejmującego wspomnienia mieszkańców Pragi z okresu międzywojennego oraz PRL-u.

Projekt "Praga Gada" jest współfinansowany z funduszy Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej.

Patronem medialnym projektu jest portal historyczny dzieje.pl prowadzony przez Polską Agencję Prasową i Muzeum Historii Polski.