Z historii propagandy antykościelnej Walczący bezbożnicy

W 1922 r. w sowieckim kodeksie karnym znalazło się pojęcie „przestępstwa religijnego”, które obejmowało m.in. każdą formę nauczania religii. Jednak dopiero po zwycięstwie w wojnie domowej bolszewicy rozpoczęli batalię o „rząd dusz”. W 1922 r. Lenin powierzył Lwu Trockiemu (Lejba Bronstein) stworzenie programu ateistycznego wychowania społeczeństwa. Główna pracę edukacyjną i propagandową prowadził Związek Walczących Bezbożników, założony w 1923 r. przez Jemieljana Jarosławskiego (Minei Izrailewicz Gubelman). Dzięki państwowym subsydiom, z dobrowolnej organizacji społecznej Związek Walczących Bezbożników stał się jedną z najważniejszych instytucji wychowawczych Związku Sowieckiego.

Apogeum wpływów Jarosławskiego przypadało na pierwszą połowę lat trzydziestych, kiedy Stalin ogłosił program budowy społeczeństwa bez religii, tzw. bezbożną pięciolatkę. Do Związku Walczących Bezbożników należało wówczas ok. 30 mln obywateli Związku Sowieckiego. Dysponował on także jednym z największych sowieckich koncernów prasowych, specjalizującym się w wydawaniu czasopism ateistycznych dla różnych grup społecznych. Różne mutacje sztandarowego organu Jarosławskiego „Walczący Bezbożnik” osiągały milionowe nakłady i były obowiązkową lekturą zarówno w szkołach, jak i w organizacjach państwowych i społecznych.

Wytyczne
Według zaleceń Jarosławskiego powstało także kilka sztuk teatralnych, wystawianych w kołchozowych świetlicach przez zespoły amatorskie. W program ateizacji zaangażowana była kinematografia, specjalizująca się w produkcji filmów oświatowych. Podobnie było w plastyce. Zwłaszcza w plakacie wyodrębnił się specyficzny nurt, mało wybrednej, ale za to dosadnej sztuki antyreligijnej. Oczywiście poza „branżową” prasą antyreligijną, propagowaniem ateizmu zajmowały się praktycznie wszystkie inne ukazujące się wówczas tytuły prasowe, zarówno organy partii, jak i tygodniki społeczno-kulturalne oraz prasa kobieca i młodzieżowa.

Ateistyczna propaganda adresowana była przede wszystkim do młodzieży, z której intensywnie starano się wykorzenić wszelkie tzw. przesądy religijne. W wyniku tych działań całe pokolenia sowieckiej młodzieży wychowane były nie tylko w atmosferze laickiej, obojętnej religijnie, ale w przekonaniu, że walka z religią jest elementem walki o lepszy świat. Program bezbożnej pięciolatki nigdy nie został wykonany.

Świadomość wodza
W drugiej połowie lat trzydziestych Stalin miał już świadomość zbliżającej się wojny. W obliczu nadchodzącej konfrontacji militarnej pragnął wykorzystać różne elementy rosyjskiej tradycji dla integracji społeczeństwa, także religię. Dlatego w lipcu 1941 r. zlikwidowano główne pismo frontu ateistycznego „Walczącego Bezbożnika”, a wkrótce rozwiązana została cała organizacja. W okresie późniejszym nadal walczono z religią, ale nigdy już z takim natężeniem, jak w latach 20. i 30.