Andrzej Kowalczyk: Zawężenie horyzontów

Podczas obchodów setnej rocznicy odzyskania niepodległości nie powinno zabraknąć literatury polskiej.

O jej ogromnej roli podczas zaborów, kiedy budziła umysły i sumienia Polaków, nie muszę mówić. Przez minione stulecie pisarki i pisarze nie pozostawali obojętni wobec losów wspólnoty narodowej, choć główną ich troską było coś bardziej uniwersalnego – kondycja ludzka. Jedno zresztą nie wyklucza drugiego, bo o naszych doświadczeniach możemy mówić tylko ukształtowanym historycznie językiem. Intencja Pana Prezydenta nie budzi więc moich wątpliwości. Natomiast sama lista dzieł nasuwa szereg pytań. Jej autor stosował tylko jedno kryterium: patriotyzm, którego znaczenie zredukowane zostało do kilku składników – walki zbrojnej, religijności, kultu ofiar i bohaterów. Literatura polska XIX i XX wieku mogła odegrać rolę rozsadnika idei moralnych, estetycznych, politycznych i humanitarnych przede wszystkim dzięki swemu niezwykłemu bogactwu i pluralizmowi, dzięki temu, że w obrębie literatury szanowano wolność wypowiedzi i poszukiwań intelektualnych. Sposób doboru tekstów Antologii Niepodległości świadczy o dramatycznym zawężeniu horyzontów, o niewierze autora w siły żywotne naszej kultury.

Dziwi skromna liczbowo obecność dzieł z XX wieku, najbliższych nam w czasie i najsilniej oddziałujących na współczesnych czytelników. Setna rocznica odzyskania niepodległości to dobra okazja, żeby przypomnieć Polakom twórców, których w szkole czyta się znacznie rzadziej niż Sienkiewicza, Mickiewicza i Słowackiego. Na liście na pewno powinny pojawić się dzieła Witolda Gombrowicza, Jerzego Stempowskiego czy Czesława Miłosza. Autor „Zniewolonego umysłu” jest np. autorem „Traktatu moralnego”, którego oddziaływanie na Polaków w okresie PRL-u było intensywne i długotrwałe. Zabrakło także Juliana Tuwima, Antoniego Słonimskiego, Leopolda Tyrmanda, Wisławy Szymborskiej, Tadeusza Różewicza czy ks. Jana Twardowskiego. Wszystkim tym autorom i autorkom nie sposób odmówić troski o dobro wspólnoty, którą tworzymy.•

Prof. Andrzej Stanisław Kowalczyk (ur. 1957) – historyk literatury, wykładowca w Instytucie Literatury Polskiej UW, pracownik Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza.

«« | « | 1 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Dodaj komentarz
Gość
    Nick (wymagany lub )

    Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.