Zagadki starego psałterza

Jeden z najstarszych i najbardziej zagadkowych zabytków języka polskiego opuszcza na jeden dzień skarbiec Biblioteki Narodowej.

Każdy z nas będzie mógł zobaczyć na własne oczy „Psałterz floriański”. Już 23 kwietnia zostanie on udostępniony do oglądania w warszawskim Pałacu Krasińskich, którego wnętrza, na co dzień zamknięte, również otworzą się tego dnia dla zwiedzających.

Jadwiga i Mistrz Yoda

– „Psałterz floriański” nosi powab tajemnicy – mówi Łukasz Kozak, redaktor Polony – Cyfrowej Biblioteki Narodowej i mediewista z Uniwersytetu Warszawskiego. – Nie wiemy dokładnie, kiedy i gdzie powstał, kto był autorem przekładów – i czy polski tekst stworzono na potrzeby tego rękopisu, czy też został przepisany z wcześniejszego źródła. Nad rękopisem pracowało z pewnością kilka osób, ale ile dokładnie i w jakich odstępach czasu – nie wiemy. Dla badaczy jest wciąż nierozwiązaną zagadką.

Aurę tajemniczości wokół księgi wzmagają miniatury namalowane obok tekstu na kilkudziesięciu kartach „Psałterza”. Jedni widzą w nich astrologiczne symbole, inni mnemotechniczne schematy, ułatwiające zapamiętywanie tekstu, a jeszcze inni... Mistrza Yodę, Nosferatu i Gandalfa Szarego. Faktycznie – z punktu widzenia współczesnego odbiorcy niektóre ilustracje wyglądają bardzo zabawnie. Kiedy uświadomimy sobie, że powstały ponad 600 lat temu, intrygują jeszcze bardziej.

A co wiemy na pewno o „Psałterzu”? Choćby to, że jego tekst został spisany na przełomie XIV i XV wieku w trzech językach: łacińskim, polskim i niemieckim. – Wielki podziw budzi przedsięwzięcie, jakim było spisanie na prawie 600 pergaminowych stronicach biblijnej księgi – komentuje Łukasz Kozak. – Było to najpewniej zlecenie monarszego dworu, związane ze św. Jadwigą Królową.

Tajemnica dwóch „m”

Na związek z Jadwigą wskazują dwie splecione litery: „mm” – najbardziej zagadkowy znak „Psałterza floriańskiego”, występujący w nim trzykrotnie. Jak podaje prof. Aleksander Brückner, podobny znak odkryto w 1938 r. na fragmencie malowidła ściennego w Sali Kazimierzowskiej na Wawelu. Można go znaleźć także na innym przedmiocie związanym z królową, tzw. roztruchanie drezdeńskim – kosztownym naczyniu, obecnie przechowywanym w Dreźnie. Marta Kwaśnicka w znakomitej książce „Jadwiga” pisze, że był to zapewne dar królowej Jadwigi dla katedry wawelskiej lub katedry św. Wita w Pradze. „Istnieje sporo interpretacji owego »mm« – mówi Kwaśnicka – od miserere mei [zmiłuj się nade mną – przyp. Sz. B.] po astrologiczny symbol Ryb. Najczęściej – i chyba najsłuszniej – zakłada się jednak, że Jadwiga podpisywała się w ten sposób jako ta, która chce być »rozmodlona jak Maria, zapracowana jak Marta«. Wydaje się, że to przeciwstawienie było ciągle obecne w jej myślach”.

Znak „mm”, odnaleziony także na zabytkach z XV i XVI wieku w Czechach i Szwajcarii, bywał interpretowany również jako skrót wskazujący na miejsce powstania rękopisu – Mons Mariae (klasztor kanoników regularnych w Kłodzku – dziś już wiadomo, że to błędna teza), jako inicjał imienia Marii, siostry Jadwigi, a nawet jako znak porozumiewawczy w korespondencji Jadwigi z papieżem Bonifacym IX. Wersji jest wiele, ale naukowcy zgadzają się najczęściej, że symbol ów mówi o pobożności królowej.

Za 7 solidów

Niezwykła jest też historia odkrycia „Psałterza floriańskiego” dla współczesnych. Stało się to stosunkowo niedawno, bo dopiero w 1827 roku. To właśnie wtedy kanonik Józef Chmel, bibliotekarz w austriackim opactwie Sankt Florian, przekazał Bartłomiejowi Kopitarowi, kustoszowi Cesarskiej Biblioteki w Wiedniu, informację o znalezieniu manuskryptu spisanego w bliżej nieznanym słowiańskim języku. Na szczęście Kopitar był wybitnym slawistą, od razu rozpoznał polszczyznę i zainteresował zabytkiem naszych rodaków. Od tego momentu rozpoczęły się starania o pozyskanie „Psałterza” do polskich zbiorów. Udało się to dopiero w 1931 roku. Całą II wojnę światową manuskrypt przeleżał w Kanadzie. Do kraju powrócił 14 lat po zakończeniu wojny.

«« | « | 1 | 2 | » | »»

aktualna ocena |   |
głosujących |   |
Pobieranie.. Ocena | bardzo słabe | słabe | średnie | dobre | super |

Wiara_wesprzyj_750x300_2019.jpg